Le plat pays / Miền đất bằng

Le plat pays                                                                            Miền đất bằng

                                               Jacques Brel                                                                            Yên Hà phỏng dịch

Avec la mer du Nord pour dernier terrain vague                Với biển Đông là miền đất trống cuối

  Et des vagues de dunes pour arrêter les vagues             Và những cồn cát để ngăn chặn sóng cồn

Et de vagues rochers que les marées dépassent              Và những phiến đá lơ đãng ngập tràn bởi nước triều

Et qui ont à jamais le cœur à marée basse                        Vĩnh viễn ôm lòng ảm đạm

Avec infiniment de brumes à venir                                     Với vô vàn sương mù sa

Avec le vent d’est écoutez-le tenir                                     Với gió đông thổi đến, xin hãy nghe bám giữ
Le plat pays qui est le mien                                               Miền đất bằng là quê hương tôi

Avec des cathédrales pour uniques montagnes               Với những giáo đường thay cho sơn núi

Et de noirs clochers comme mâts de cocagne                 Và những cột buồm đen dựng thành cột mỡ

Où des diables en pierre décrochent les nuages             Nơi những con quỷ đá với khều mây

Avec le fil des jours pour unique voyage                          Với chuỗi ngày làm cuộc hành-trình duy nhất

Et des chemins de pluie pour unique bonsoir                  Và những con đường mưa để chào nhau buổi tối

Avec le vent d’ouest écoutez-le vouloir                            Với gió tây đến, xin hãy nghe ước muốn

Le plat pays qui est le mien                                              Miền đất bằng là quê hương tôi

Avec un ciel si bas qu'un canal s'est perdu                      Với một bầu trời thấp đến độ con sông đào đi lạc

Avec un ciel si bas qu'il fait l'humilité                                Với một bầu trời thấp đến độ nhún nhường

Avec un ciel si gris qu'un canal s'est pendu                     Với một bầu trời xám đến độ con sông đào tự treo cổ

Avec un ciel si gris qu'il faut lui pardonner                       Với một bầu trời xám đến độ nên tha thứ

Avec le vent du nord qui vient s'écarteler                         Với gió bắc đang đến dang rộng
Avec le vent du nord écoutez-le craquer                          Với gió bắc đến, xin hãy nghe rạn kêu
Le plat pays qui est le mien                                              Miền đất bằng là quê hương tôi

Avec de l'Italie qui descendrait l'Escaut                            Với Ý Đại Lợi dọc xuống sông Escaut

Avec Frida (*) la Blonde quand elle devient Margot         Với cô Frida (*) tóc vàng khi cô biến thành Margot

Quand les fils de novembre nous reviennent en mai       Khi những hạt giống trồng cuối năm nở tháng năm

Quand la plaine est fumante et tremble sous juillet          Khi đồng bằng nóng run dưới trời tháng bảy
Quand le vent est au rire quand le vent est au blé           Khi gió muốn cười khi gió đến với lúa

Quand le vent est au sud écoutez-le chanter                   Khi gió phía nam, xin hãy nghe hát

Le plat pays qui est le mien.                                             Miền đất bằng là quê hương tôi.

(*) : Frida la blonde est la personnification des racines germaniques des Flamands alors que Margot est, elle, une figure de la Wallonie, francophone et latine. Ce passage représente l’unité de la Belgique.

(*) : Cô Frida tóc vàng là hiện thân của nguồn cội German của người Flamand, còn Margot lại tượng trưng cho cho Wallonie, gốc Pháp La-Tinh. Câu này nói lên tính thống-nhất của nước Bỉ.

Xin mời nghe Jacques Brel hát le Plat pays   https://www.youtube.com/watch?v=-5-N4Dbok34

Ne me quitte pas / Xin em đừng bỏ anh

Bài hát Ne me quitte pas (Xin em đừng bỏ anh) của Jacques Brel được viết năm 1959 khi tôi còn lêu bêu nơi trường tiểu-học. 
Đề-tài "chỉ" là một cuộc tình buồn, một lần xa cách như hàng triệu bài thơ, bài nhạc khác nhưng bài này xót xa, thống thiết làm sao.
Ne me quitte pas chắc hẳn là bản nhạc nổi tiếng nhất của ông và đã được dịch ra 15 thứ tiếng khác nhau.
Dịch ra tiếng Mỹ bởi Rod Mc Kuen, If you go away đã được trình bày lại qua hơn 270 bản khác nhau (chỉ tính trên đất Mỹ) bởi Terry Jacks, Franck Sinatra, Dusty Springfield, Shirley Bassey, Glenn Campbell, Tom Jones, Brenda Lee, Neil Diamond, Ray Charles, Cindy Lauper, Madonna,... 
Bản của Jacques Brel   https://www.youtube.com/watch?v=za_6A0XnMyw
Thân mời các bạn đọc bài nguyên văn qua hai bản tiếng Pháp và tiếng Việt.

Ne me quitte pas (Jacques Brel)               Ne me quitte pas Il faut oublier Tout peut s'oublier Qui s'enfuit déjà Oublier le temps Des malentendus Et le temps perdu A savoir comment Oublier ces heures Qui tuaient parfois A coups de pourquoi Le cœur du bonheur Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Moi je t'offrirai Des perles de pluie Venues de pays Où il ne pleut pas Je creuserai la terre Jusqu'après ma mort Pour couvrir ton corps D'or et de lumière Je ferai un domaine Où l'amour sera roi Où l'amour sera loi Où tu seras reine Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Je t'inventerai Des mots insensés Que tu comprendras Je te parlerai De ces amants-là Qui ont vu deux fois Leurs cœurs s'embraser Je te raconterai L'histoire de ce roi Mort de n'avoir pas Pu te rencontrer Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas On a vu souvent Rejaillir le feu D'un ancien volcan Qu'on croyait trop vieux Il est paraît-il Des terres brûlées Donnant plus de blé Qu'un meilleur avril Et quand vient le soir Pour qu'un ciel flamboie Le rouge et le noir Ne s'épousent-ils pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Je ne vais plus pleurer Je ne vais plus parler Je me cacherai là A te regarder Danser et sourire Et à t'écouter Chanter et puis rire Laisse-moi devenir L'ombre de ton ombre L'ombre de ta main L'ombre de ton chien Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas Ne me quitte pas.

Xin em đừng bỏ anh (Yên Hà phỏng dịch)         Xin em đừng bỏ anh Anh sẽ phải quên đi Điều gì rồi cũng quên Đã trôi qua hết rồi Quên đi khoảng thời gian Của những sự hiểu lầm Và thời gian đã mất Để tìm ra mọi cách Quên đi những giây phút Đã đôi khi giết mòn Bằng những câu « Tại sao ? » Quả tim của hạnh phúc Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Anh sẽ dâng tặng em Những hạt ngọc mưa sa Đến từ những vùng đất Không có một giọt mưa Anh sẽ đào lòng đất Đến sau khi anh mất Để phủ lên mình em Nào vàng, nào ánh sáng Anh sẽ dựng một miền Nơi tình yêu là vua Nơi tình yêu là luật Nơi em là hoàng hậu Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Anh sẽ tạo cho em Những câu nói vô nghĩa Mà chỉ em mới hiểu Anh sẽ nói em nghe Chuyện đôi tình nhân kia Đã hai lần cảm thấy Con tim họ bùng cháy Anh sẽ kể em nghe Chuyện một vị vương quân Đã chết vì chưa kịp Được cơ hội gặp em Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Đôi khi người ta thấy Những ngọn lửa phun toé Từ một hoả diệm sơn Mà tưởng đâu đã chết Hình như ở đâu đó Có những vùng đất cháy Còn đem lại nhiều thóc Hơn tháng tư dồi dào Và khi ban đêm xuống Để bầu trời rực sáng Màu đỏ và màu đen Có khi nào kết hôn Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Anh sẽ thôi không khóc Anh sẽ thôi không nói Anh sẽ trốn nơi đây Để lặng nhìn ngắm em Nhảy múa và mỉm cười Và để lặng nghe em Ca hát và cười vang Hãy để anh được là Bóng của hình bóng em Bóng của bàn tay em Bóng của con chó em Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh Xin em đừng bỏ anh.

Em còn nhớ mùa xuân (NTM) / Te souviens-tu du printemps (Yên Hà)

Em có bao giờ còn nhớ mùa xuân 

Te souviens-tu jamais du printemps

Nhớ tháng năm xưa của tuổi dại khờ 

Des jeunes années de l'âge innocent

Nhớ tiếng dương cầm giọng hát trẻ thơ 

Des sons du piano et du chant des enfants

Có thấy bơ vơ ngày tháng đợi chờ

Te sens-tu esseulée dans ces mois d'attente ?

Nơi ấy bây giờ còn có mùa xuân 

Y a t-il encore là-bas un printemps

Có dáng nghiêng nghiêng nụ cười thật gần 

Une silhouette penchée, un sourire si près

Có mắt nai vàng ngời sáng tình xanh 

Des yeux de biche irradiés d'amour

Em có bao giờ thấu cho lòng anh

Comprendras-tu jamais mon coeur ?

Trời Sàigòn chiều hôm nay còn nhiều mây bay 

Saigon cet après-midi est couvert de nuages 

Nhiều niềm đau thương bi hận tràn đầy 

Et rempli de drames, de douleurs et de haines

Gượng nụ cười giọt lệ trên môi 

Un sourire forcé et une larme aux lèvres

Nhìn đất nước tơi bời một thời em có hay

A regarder ton pays un temps tourmenté, le sais-tu ?

Những thành phố em sẽ đi qua 

Des villes, tu en traverseras

Ðây Ba-Lê, đây Luân Ðôn, đây Vienne 

Que ce soit Paris, Londres ou Vienne

Nhưng có đâu bằng Sàigòn hôm qua

Mais aucune n'égalera Saigon d'hier 

Nhưng có đâu bằng Sàigòn mai sau 

Mais aucune n'égalera Saigon de demain

Em có mơ ngày hát câu hồi hương

Ne rêves-tu pas un jour de rentrer au pays ?

Em nhé khi nào chợt nhớ mùa xuân 

Te souviens-tu soudain du printemps

Nhớ lá thư xanh và chuyện tình hồng

Des lettres bleues, de l'amour rose 

Nhớ nắng hanh vàng nhuộm áo Hà Ðông 

Des rayons de soleil qui dorent ta tunique 

(en soie de HaDong)

Anh ở nơi này vẫn luôn chờ mong

Ici, toujours, je t'attendrai.

Ngô Thụy Miên, 1975                                         Yên Hà, tháng 10, 2012      

Thay mặt anh Bình, dịch tặng chị Đoàn Thanh Vân         

Le ciel est par-dessus le toit (Paul Verlaine)-Yên Hà dịch và chú-thích

Le ciel est par-dessus le toit (Paul Verlaine) Le ciel est, par-dessus le toit, Si bleu, si calme Un arbre, par-dessus le toit, Berce sa palme. La cloche, dans le ciel qu'on voit, Doucement tinte. Un oiseau sur l'arbre qu'on voit Chante sa plainte. Mon Dieu, mon Dieu, la vie est là Simple et tranquille. Cette paisible rumeur-là Vient de la ville. Qu'as-tu fait, ô toi que voilà Pleurant sans cesse, Dis, qu'as-tu fait, toi que voilà, De ta jeunesse ?

Bầu trời trên mái nhà (Yên Hà) Bầu trời trên mái nhà, Thật xanh, thật êm Cây cọ bên mái nhà Đong đưa cành lá. Chuông thấy trên bầu trời Nhẹ nhàng ngân reo Con chim thấy trên cây Hót điệu than van. Trời ơi, cuộc sống đây Bình-thường, thanh thản. Tiếng ồn-ào êm-ả Từ thành-phố vọng về.  Còn ta đã làm gì Khóc lóc không ngừng Hả? còn ta đã làm gì Với tuổi thanh xuân mình?

Bài thơ này, Paul Verlaine đã viết trong tù, sau khi ông bị xử án hai năm vì đã bắn hai phát súng vào người bạn/người yêu là Arthur Rimbaud (*).
Ngồi trong tù, thế-giới của Verlaine thu gọn lại trong bốn bức tường và nhìn qua cửa-sổ song sắt, chỉ thấy mái nhà, thấy ngọn cây, có nhìn lên nữa cũng chỉ thấy được bầu trời.
Đâu đây, nghe tiếng chuông ngân hay nghe tiếng chim hót, và xa xa vọng về tiếng ồn từ thành-phố, như để nhấn mạnh thêm sự tĩnh-mịch của nhà tù.
Sau mấy năm sóng gió trong mối liên-hệ đồng-tình luyến-ái với Rimbaud, sự "thanh-thản" bất-đắc-dĩ này là dịp để thi-sĩ ổn-định tâm-thần và suy gẫm về những sai lầm của mình. Ông chợt "thức-tỉnh" và chỉ biết tự-trách.
Trong bài này, tác-giả đã nhìn-nhận sự yếu-đuối của con người mình một cách minh-mẫn, như một tiếng thở-dài.

(*) Thi-sĩ Xuân-Diệu có viết một bài thơ, nhan-đề "Tinh trai" để nêu lên mối tình giữa Rimbaud và Verlaine. Xin được trích bốn câu:

Tôi nhớ Rimbaud với Verlaine
Hai chàng thi-sĩ choáng hơi men
... ... ...

Thây kệ thiên đường và địa ngục
Không hề mặc cả, họ yêu nhau.

Còn về mối liên-hệ của Xuân-Diệu với nam-giới, đăc-biệt là với người em rể Huy-Cận ("chàng thơ" của Xuân-Diệu) thì lại là chuyện khác.

Yên Hà, tháng bẩy, 2012

Tình tự (Huy Cận) - Roucoulement d'amoureux

Huy Cận (1919 - 2005)

Tình tự (Huy Cận) Sáng hôm nay hồn em như tủ áo Ý trong veo là lượt xếp từng đôi. Áo đẹp chưa anh! Hoa thắm thêu đời Áo mơ ước anh bận giùm chiếc nhé. Vàng rạng cùng xanh, hồng cười với tía, Xin mời anh chọn hình sắc yêu đương. Hồn em đây đủ muôn ánh nghê thường, Anh hãy bận hồn em màu sáng chói. Anh có biết hôm nay là ngày hội. của lòng ta. Em trần thiết, trang hoàng. Anh đã về; em nghe dưới chân vang Hoa lá nở với chuông rền giọng thắm Thủa chờ đợi, ôi, thời gian rét lắm. Đời tàn rơi cùng sao rụng cảnh canh thâu; Và trăng lu xế nửa mái tình sầu, Gió than thở biết mấy lời van vỉ?  Lòng em nhớ lòng anh từ vạn kỷ. Gặp hôm nay nhưng hẹn đã ngàn xưa Yêu giữa đời mà hồn ở trong mơ Tình rộng quá, đời không biên giới nữa. Đây cửa mộng lòng em, anh hãy mở Màu thanh thiên rời rợi, gió long lanh Hồn nhớ thương em dệt áo dâng anh

Roucoulement d’amoureux (Yên Hà dịch)   Ce matin, mon âme est telle une armoire Mes idées sont limpides et bien repassées par paires Ma robe est si belle et les fleurs ardentes y brodent la vie Elle rêve que tu m’en habilleras. Le jaune rayonne avec le bleu, le rose sourit avec le pourpre, Choisis les formes et les teintes de l’amour. Voici mon âme parée de toutes les couleurs de l’arc-en-ciel, Revêts mon âme étincelante. Le sais tu, aujourd’hui c’est la fête de nos cœurs. J’aménage, je décore. Tu es rentré ; j’entends sous tes pas qui résonnent Les fleurs s’ouvrir au son grave des cloches Il fait si froid, oh, le temps de l’attente La vie s'éteint et les étoiles se meurent toute la nuit Et la lune pâle fléchit à moitié sur l’amour triste Le vent gémit comme autant de plaintes. Ton cœur manque au mien depuis des siècles La rencontre est d’aujourd’hui mais la promesse date d'hier Nous nous aimons au coeur de la vie mais nos âmes vivent dans un rêve L’amour est si vaste, la vie n’a plus de frontières. Voici la porte de mon âme rêveuse, ouvre-la Le bleu du ciel se languit, le vent scintille L’âme en peine, je te tisse un habit en offrande.

Tương tư chiều - Mal d'amour, un après-midi

 Xuân Diệu (1916 - 1985)

Tương tư chiều

(Xuân Diệu)

Bữa nay lạnh mặt trời đi ngủ sớm,
Anh nhớ em, em hỡi! Anh nhớ em.
Không gì buồn bằng những buổi chiều êm
Mà ánh sáng mờ dần cùng bóng tối.
Gió lướt thướt kéo mình qua cỏ rối
Đêm bâng khuâng đôi miếng lẩn trong cành
Mây theo chim về dãy núi xa xanh 
Từng đoàn lớp nhịp nhàng và lặng lẽ
Không gian xám tưởng sắp tan thành lệ.

Thôi hết rồi! Còn chi nữa đâu em! 
Thôi hết rồi, gió gác với trăng thềm, 
Với sương lá rụng trên đầu gần gũi. 
Thôi đã hết hờn ghen và giận dỗi
(Được giận hờn nhau! Sung sướng bao nhiêu!) 
Anh một mình, nghe tất cả buổi chiều 
Vào chầm chậm ở trong hồn hiu quạnh.

Anh nhớ tiếng. Anh nhớ hình. Anh nhớ ảnh. 
Anh nhớ em, anh nhớ lắm! Em ơi! 
Anh nhớ em của ngày tháng xa khơi, 
Nhớ đôi môi đương cười ở phương trời, 
Nhớ đôi mắt đương nhìn anh đăm đắm. 
Em! xích lại! và đưa tay anh nắm! 
Gió bao lần từng trận nhớ thương đi, 
Mà kỷ niệm ôi, còn gọi ta chi...



Mal d’amour, un après-midi 
(Yên Hà dịch thuật)

Aujourd’hui, il fait froid, le soleil va se coucher tôt
Tu me manques, mon amour, tu me manques
Rien n’est plus triste que ces après-midis paisibles 
Où la lumière pâlit avec l’obscurité
Le vent se traîne nonchalamment dans l’herbe folle
La nuit semble perplexe avec ses versants dissimulés dans les branches
Les nuages suivent les oiseaux vers les chaînes de montagnes lointaines
Par vagues rythmées et silencieuses
L’espace gris semble fondre en larmes.

Tout est fini ! Que peut-il bien nous rester ?
C’est fini, le vent à l’étage et la lune sur le perron
La rosée qui tombe des feuilles sur nos têtes rapprochées.
C’est fini, les crises de jalousie et de bouderie
(Quel bonheur de pouvoir encore se quereller)
Tout seul, j’écoute l’après-midi entier 
Pénétrer doucement dans mon âme esseulée.

Les sons me manquent, les images me manquent
Tu me manques, tu me manques tellement.
Tu me manques, Toi des jours anciens
Elles me manquent, ces lèvres qui souriaient aux cieux
Ils me manquent, ces yeux qui me regardaient fixement.
Mon amour, Viens près de moi ! Donne moi ta main
Combien de fois le vent est-il parti à chaque peine amoureuse ?
Mais ô souvenirs, pourquoi me revenir ?

Tháng năm, 2012

Chanson d'automne - Thu ca

Paul Verlaine (1844 - 1896)

Chanson d'automne (Paul Verlaine) Les sanglots longs des violons  de l'automne blessent mon coeur  d'une langueur  monotone. Tout suffocant et blême quand sonne l'heure je me souviens des jours anciens  et je pleure. Et je m'en vais au vent mauvais qui m'emporte deça, delà,  pareil à la feuille morte.

Thu ca (Yên Hà dịch) Tiếng vĩ-cầm mùa thu nức nở ngân dài khiến tim đau niềm khắc-khoải đơn-điệu. Tôi ngạt thở mặt tái xanh khi giờ điểm, nhớ về thưở xa xưa, rỏ lệ buồn. Và tôi ra đi trong cơn gió ác cuốn đây đó, tựa như chiếc lá vàng. Tháng năm, 2012

Il pleure dans mon cœur - Mưa lòng

Il pleure dans mon cœur (Paul Verlaine) Il pleure dans mon cœur comme il pleut sur la ville quelle est cette langueur qui pénètre dans mon cœur ? Ô bruit doux de la pluie par terre et sur les toits pour un cœur qui s'ennuie ô doux bruit de la pluie Il pleure sans raison dans ce cœur qui s'écœure quoi ! nulle trahison ?... ce deuil est sans raison c'est bien la pire peine de ne savoir pourquoi sans amour et sans haine ce cœur a tant de peine.

Mưa lòng (Yên Hà dịch) Mưa trong lòng như mưa ngoài thành-phố, niềm khắc-khoải nào đang lẻn vào tim tôi? Ôi tiếng mưa nhẹ rơi trên mặt đất hay trên mái nhà cho con tim đang thổn-thức ôi tiếng mưa nhẹ rơi Mưa rơi vô nguyên-cớ trong con tim lờm-lợm sao ! không có gì phản-bội? niềm mất mát này vô nguyên-cớ Không hiểu vì sao không yêu, không hận con tim này đau khổ còn gì đau buồn hơn?

Tiếng thu - Bruits d'automne

Tiếng thu (Lưu Trọng Lư) Em không nghe mùa thu dưới trăng mờ thổn-thức? Em không nghe rạo-rực hình ảnh kẻ chinh-phu trong lòng người cô-phụ? Em không nghe rừng thu lá thu kêu xào-xạc con nai vàng ngơ ngác đạp trên lá vàng khô?

Bruits d'automne (Yên Hà dịch) N'entends-tu pas l'automne pleurer sous la lune pâle ? Ne te sens-tu pas fébrile à l'image du guerrier dans le coeur de la femme esseulée ? N'entends-tu pas la forêt d'automne les feuilles mortes qui bruissent le daim désemparé qui piétine les feuilles jaunies ?